باوەرییا کەنیسەیا مە | پەرتووکا پیرۆز
باوهرییا کهنیسهیا مه چی یه؟
ههر کهس دشێت بێژت: “من باوهری ب پهرتووکا پیرۆز ههیه”.
بهلێ “ئهو باوهری ب چ دینن؟”
ئهو یا گرنگ ئه.
ئهگهر کهسهک بێژت پهیاما پهرتووکا پیرۆز ئهڤهیه، بۆ نموونه: ئهم دڤێت باشییا ژ خرابییێ پتر بکن داکو خودێ مه قهبیل بکهت.
و کهسهکێ دی ب بهرۆڤاژی بێژت:
پهیاما پهرتووکا پیرۆز ئهوه کو چ کهس نهشێت باش بکهت سهد ژ سهدێ، و
ژ بهر هندێ خودێ دڤێت ڕێکهکێ پهیدا بکهت بۆ قورتالکرنا مرۆڤان.
تێگههشتنا ههر دویان ژ ئێکوودویا جودایه.
چێ نابیت ههر دو دروست بن.
ژ بهر هندێ ئهو نه بهسه کو کهنیسهیهک بێژت ئهم دویڤ پهرتووکا پیرۆز دکهڤین.
گهلهک مامۆستایێن درهوین د مێژوویێ دا وهسا گۆتییه ژی.
ئهم دڤێت بزانین تێگههشتنا وان چییه.
ژ بهر هندێ گهلهک کهنیسهیان ب کورتی باوهرییا خۆ نڤیسین داکو دهما کهسهک دهێته کهنیسهیا وان،
ئهو دشێت زی بخوینت و بزانت باوهرییا وێ کهنیسهیێ چییه.
گهلهک کهنیسهیێن ئینجیلی پهیاما پهرتووکا پیرۆز ب شێوهیهکی کورت ڕادگههینن (وهکی کهنیسهیا مه یا ل دهۆکێ).
ئهم وهسا دبێژین: پهرتووکا پیرۆز ئێک چیرۆکه ل سهر ڕزگارکرنا مرۆڤان ب ڕێکا ئیسایی مهسیه.
خودێ خۆ د ناڤ پهرتووکا پیرۆز دا ئاشکهرا کریه.
گهلهک کهس هزرا خۆ دکن کو پهرتووکا پیرۆز پهرتووکهکا یاسایییه.
هزرا وان ئهڤهیه: پهرتووکا پیرۆز ب تنێ فهرمانێن خودێ تێدانه (ئهو شهریهتا خودێیه).
د ڤێ هزرێ دا پهیاما پهرتووکا پیرۆز هوسا دییار دکهت:
ڤی تشتی بکه و ڤی تشتی نهکه. پهیامهکا یاسایی یه.
دروسته، یاسا د پهرتووکا پیرۆز دا ههنه، و بهسن بۆ ژییانا مه ئهم چاوا بژین.
بهلێ پهیاما سهرهکی نه ئهڤهیه.
پهرتووکا پیرۆز پهرتووکهکه دهربارێ خودێیه.
“خودێ خۆ دایه نییاسین د ناڤ پهرتووکا پیرۆز دا.
ههمی کهس دزانن کو خودێ یێ ههیی و ئهو یێ مهزنه.
چنکو ئهو سهه دکهنه ئهسمانان و دزانن کو مرۆڤ نهشێت چێبکهت.
پێدڤییه هێزهکا مهزن ههبیت.
بهلێ کهس نهشێت ب ڕێکا ئهسمانێ و تشتێن ئافراندی خودێ ب دروستی بنییاست کا خودێ کییه و هزرێن وی چنه.
مه باوهری یا ههیی کو ئهم بتنێ ب ڕێکا پهرتووکا پیرۆز دشێین خودێ ب شهخسی بنییاسین.
د پهرتووکا پیرۆز دا ئاشکهرایه بۆ مه کا خودێ کییه و ههزا وی بۆ مرۆڤان چییه.
پهرتووکا پیرۆز وهکی پهیامهکا ههزژێکرنێیه بۆ مرۆڤان،
دا پهیوهندییا مه د گهل خودێ ههبیت.
خودێ خۆ د ناڤ پهرتووکا پیرۆز دا ئاشکهرا کریه، یا کو ژ پهیمانا کهڤن و یا نوی بتنێ پێک دهێت.
چێدبیت هندهک کهس هزرا خۆ بکهن کو پهرتووکا پیرۆز پهرتووکهکه ژ ئهسمانان هاته خوارێ.
لێ ڕاستی نه هۆسایه.
ب ڕێڤهبهرییا گیانێ پیرۆز ب دهستێن مرۆڤان هاتییه نڤیسین.
پهرتووکا پیرۆز هاتییه نڤیسین ب ماوایێ نێزیکی ۱،٥۰۰ سالان.
چل نڤیسهر ههبوون.
ب سێ زمانان (ئیبرانی، یونانی و پیچهک ئارامی).
و ژ شێست و شهش پهرتووکان پێک دهێت.
چاوا ئهو پێک دهێت؟
ئهم پێدڤییه سههکهینێ کا چاوا پهرتووکا پیرۆز دهێته دابهشکرن، و ب ڤی شێوهیی دێ دییار بیت.
پهرتووکا پیرۆز دهێته دابهشکرن بۆ دو بهشان:
پهیمانا کهڤن و پهیمانا نوی.
پهیمانا کهڤن (بهری ئیسایی):
د پهیمانا کهڤن دا ئهم دبینین کو خودێ ههمی تشت باش ئافراندن.
بهلێ مرۆڤ گونههکار بوون و ژ خودێ دویر بوون.
بهلێ ههر ژ دهستپێکێ خودێ سۆزهک دا کو ڕزگارکهرهک دێ هێت
و پاشی پتر ب ڕێکا پێخهمبهران ئهو سۆز ئاشکهرا کر کا ئهڤ ڕزگارکهره کییه،
ئهوه یێ کو دبێژنێ “مهسیه”،
دا خهلکێ خودێ ژ گونههێن وان ڕزگار بکهت.
و پهیمانا نوی (پشتی هاتنا ئیسایی):
پهیمانا نوی نیشا مه ددهت ب ڕێکا پهیڤێن ئیسایی و کریارێن وی کو ئهوه مهسیهێ سۆزپێدایی.
ئهم ب کورتی بێژین:
د پهیمانا کهڤن دا خودێ سۆزهک دا (بۆ مهسیهی)،
و د پهیمانا نوی دا سۆزا خودێ هاته بجیهینان (د گهل هاتنا مهسیهی).
د ڤی شێوهیی دا پهرتووکا پیرۆز ئێک پهیامه دهربارێ بجیهینانا سۆزا خودێ د ئیسایێ مهسیه دا.
ههمی پهیڤ هاتنه ههناسهکرن ژ لایێ خودێ ڤه ب ڕێکا دانهرێن مرۆڤ.
پرسییارهکا گرنگ ئهڤهیه:
کێ پهرتووکا پیرۆز نڤیسایه؟
ئهولی ئهم دێ سهه کهینه پهرتووکا پیرۆز ب خۆ کا چ دهربارێ خۆ دبێژت.
پهرتووکا پیرۆز ب خۆ دبێژت کو پهیڤێن پهرتووکا پیرۆز پهیڤێن خودێنه.
ئێک ژ وان ئایهتێن سهرهکی د بێژیته:
“ههمی نڤیسارێن پیرۆز ژ ههناسهیا خودێنه.”
(ئهو ژ پهرتوکا ۲ تیمۆتێیۆس بهشێ ۳ ئایهتا ۱٦ئێیه)
ئهو ژ دهڤێ خودێ دهردکهڤن و ب ڕێڤهبهرییا گیانێ پیرۆز هاتنه نڤیسین ب دهستێن مرۆڤان.
د پهرتوکا ۲ پهترووس دا دبێژت:
“بهری ههر تشتهکی بزانن کو چ پهیامێن د نڤیسارێن پیرۆز دا بهرههمێ شرۆڤهکرنا پێخهمبهران نهبوون. چنکو پهیام چ جاران ب ههزا مرۆڤی نههاتینه، لێ هندهک مرۆڤ ب ڕێڤهبهرییا گیانێ پیرۆز ژ لایێ خودێ ڤه ئاخفتن.”
سێ تشت د ڤان ئایهتان دا دییار دبن دهربارێ نڤیسارێن پیرۆز:
مرۆڤ ئاخفتن
ب ڕێڤهبهرییا گیانێ خودێ.
ژ لایێ خودێ ڤه (د گهل خودێ دهست پێ کری).
ئهم دشێین ب نموونهیهکێ وهسا بێژن،
ئهو دێ هاریکارییا مه کهت بۆ تێگههشتنێ:
نڤیسینا پهرتووکا پیرۆز وهکی گهمییهکێیه ب ڕێکا بایی دهێته هاژوتن. با گهمییێ ڕێڤه دبهت، بهلێ د ههمان دهمی دا ب دهستێ مرۆڤی شول دکهت (بۆ کیژ ڕێکێ بچیت).
نۆقتا سهرهکی ئهڤهیه:
نڤیسارێن پهرتووکا پیرۆز نه وهکی جهازانه، نه وهکی ڕۆبۆت بوون.
خودێ مرۆڤێن ههلبژارتی، و وان ژ دلێ خۆ و ژ ڕهوشا خۆ نڤیسین.
بهلێ ئهو پهیامێن هاتنه نڤیسین،
مهقسهدا خودێیه بۆ مه.
پهرتووکا پیرۆز بێ خهلهتی و ب تهمامی جهێ باوهرییێیه.
ل ڤێرێ ئهز دێ دو تشتێن گرنگ دهربارێ خودێ ڕاگههینم:
ئێک: خودێ یێ ڕاسته.
ژ بهر کو خودێ سهد ژ سهدێ ڕاسته، پهیڤا وی سهد ژ سهدێ ڕاسته!
ئهم نهشێین وهسا بێژن دهربارێ مرۆڤان.
هندهک تشت مرۆڤ دبێژن “یێ ڕاسته”، و د هندهک تشتان دا یێ خهلهته چنکو ئهو مرۆڤه و نه یێ تهمامه.
کهنیسهیا ئهولی خۆ تهرخان کربوو بۆ فێرکرنا پهرتووکا پیرۆز ههتا کوشتنێ.
بۆچی؟
چنکو وان باوهری ههبوو کو ئهو پهیڤا خودێیه و ڕاسته.
دو: هێزا خودێ بێ سینۆره.
ئهو دشێت پهیڤا خۆ بگههینیته خهلکی، و کهس نهشێت خودێ ڕاوهستینیت.
ئهگهر خودێ بڤێت گهل خهلکی باخڤت، ئهو دشێت.
هندهک کهس هزرا خۆ دکن کو پهرتووکا پیرۆز ئهسلی ژ خودێ هاتبوو، بهلێ پشتی هنگێ هاتییه بهدلکرن.
پرسییارهکا گرنگ ئهڤهیه:
کهنگی هاتییه بهدلکرن؟
چ ژێ هاتییه بهدلکرن؟
بهری چهرخێ دویێ پهیامێن پهرتووکا پیرۆز هاتنه بهلاڤکرن، چنکو باوهردارێن مهسیهی چوونه گهلهک مڵهتان.
کهنیسه ل سوورییا دامهزراندن و ل مسرێ دامهزراندن و ل ئهورۆپا دامهزراندن (ئوو د جهێن دی ژی).
و پهرتووکا پیرۆز بۆ زمانێن دی هاتنه وهرگهراندن ژی.
دویڤ مێژوویێ دا ئهو نه یا مهقووله کو کهنیسهیان دشییان ب نههێنی پهرتووکا پیرۆز بهدل بکهن.
ئهگهر کهنیسێیهکێ ئێک ژ پهیامان بهدلکربا، بۆ نموونه کهنیسێیهکێ ل ئهورۆپا بهدلکربا، دا کهنیسهیێن دی ل ئافریقا و ڕۆژههلاتا ناڤین چ کهن؟
ئهو دا زانن و ئهو دا بێژن دویڤ وێ کهنیسهیێ نهچن، چنکو وان پهرتووکا پیرۆز بهدل کر. ئهو کهنیسێیهکا درهوینه.
لێ ئهڤ تشته چێنهبوو.
دروسته هندهک جوداهی ههبوون د ناڤبهرا کهنیسهیێن ئهول دا، بهلێ ئێک پهیام ههبو دهربارێ ژییان و مرن و ڕابوونا مهسیهی.
